Week 10 – Jss 2 Third Term Yoruba Lesson Notes

OSE KEWAA
EKA ISE : EDE
ORI ORO: IHUN APOLA
APONLE ATI ISE TO N SE NINU GBOLOHUN
Apola aponle ni oro aponle kan soso tabi apapo oro aponle pelu isori oro miiran ti o n sise gege bi epon fun oro ise ninu gbolohun.
Apeere;

• Mo je iyan tan
• Omo naa dudu fafa
• O lo pelu ibinu abbl,

   

Akiyesi : apola aponle le je akanpo wunren oro atokun pelu oro oruko.

 Orisi apola aponle meji ni o wa;

• Apola-ajemopon-on-le asaaju ise : apeere oro epon fun oro ise ti a le ri labe isori yii ni ; n , ti , yoo , maa , ko , jaja , kuku , tile , tetye , papa , moomo , abbl. Apeere;
  • mo n lo
  • se o papa je ounje naa?
  • Mo tile maa papa gba owo naa

     

• Apola ajemapon-on-le agbeyin ise: gege bi I oruko re , eyin oro ise ni o ti n jeyo ninu gbolohun lati fi kun itumo oro ise.

   
   Apola ajemapon-on-le yii pin si isori. Awon niyi;
  

  • Apola ajemapon-on-le alafiwe : apola yii maa n so bi oro ise se ri nipa sise afiwe isele kan pelu omiiran. Apeere;

1. Tope n korin bi I eye
2. Adebiyi dudu bi I koro isin
3. Olumiide n sare bi I ehoro abbl

• Apola ajemapon-on-le – alasiko : O je apola afi akoko han. Apeere ;

1. Ounje yoo po ni odun yii
2. Alani Arowolo n se igbeyawo ni ola
3. Mo fe ri o ni otunla

• Apola ajemapon-on-le – onibi : Eyi n toka si ibi ti isele kan ti waye. Apeere ;

1. Mo ri ayomide ni ilu Oyo
2. Gaari po ni agbegbe ijebu
3. Anike se ayeye ojo ibi re ni ilu oba

• Apola ajemapon-on-le –onidii : Apola yii n so idi abajo ti isele kan fi waye. Apeere;

1. A n sise nitori owo
2. Iya n jiya pupo nitori omo. Abbl

• Apola ajemapon-on-le oniba : Eyi n so bi nnkan se sele. Apeere;

1. Won gba wa lalejo towotese
2. Omo naa sun worowo
3. Alaga se alaye oro naa ni sise-n-tele

• Apola ajemapon-on-le onikani : Eyi n toka ohun ti iba sele ka ni ohun kan saaju re. Apeere ;

1. Okete iba jeyan kani ile re gba odo
2. Yemi iba jiya ka ni o kuna ninu eto eko

 IGBELEWON:

• So itunmo oro aponle
• Salaye isori apola-aponle meta pelu apeere meji meji

 ISE ASETILEWA:

• Ko apeere soki lori isori oro apola-aponle meji.

 
 EKA ISE : ASA
ORI ORO : OWE ILE YORUBA

• Owe ni afo ti o kun fun imo ijinle, ogbon ati iriri awon agba.
• Owe lesin oro , oro lesin owe, bi oro ba sonu, owe ni a fi n wa.
• Awon agba n lo owe lati yanju oro to takoko.

Orisi owe Yoruba

• Owe fun ibawi : apeere;
  

1. Agba ki I wa loja ki ori omo
   tuntun wo
   

Itumo : Awon agba je olutona iwa rere fun awon omode ni awujo.

1. A n gba oromodie lowo iku, o ni won o je ki ohun lo ori aatan lo je.
   

Itumo : a maa n pa owe yii fun eni ti o n rin irin ti abayorisi lewu ti o si fi gbigbo se alai-gbo, o n te ife
inu ara re lorun.

• Owe ikilo :
  

1. Aguntan to ba ba aja rin
   yoo je igbe
   

   Itumo : ti awon agba ba se akiyesi pe eni kan n ba eniyan buburu kegbe po,won yoo fi owe yii kilo fun iru eni bee lati year ki o ma aba parun tabi ko irufe iwa buburu naa.

2. Ise ni oogun ise
   

   Itumo : eni ba fe se aseyori yala lenu ikose tabi ninu eto eko a tepa mose daadaa ( a mura si ise )

    

• Owe fun imoran :

1. Agba to ba je ajeeweyin ni
   yoo ru igba
   re dele koko
   

Itumo : agba to ba hawo ko ni ri omode tabi eniyan kankan ran-an lowo lati gba eru tabi jise fun-un.

1. Bi ara ile eni ba n je kokoro arinya, bi a ko ba so fun un, here-huru re ko ni je ki a sun loru.
   

   Itumo : bi ara ile eni ba n huwa ibaje ti a ko ba so fun un, nigba ti wahala tabi ijiya re ba de yoo ta ba ni ( eniyan yoo ni ipin tabi je ninu iya bee )

    

• Owe fun alaye :

1. Agba to n sare ninu oja, bi nnkan o le , a je pe
   o n le nnkan.
   

   Itumo : Agba tabi eniyan to n sise karakara mo idi ti oun fi n se e loju mejeeji

2. A ni ka je ekuru ko tan labo, n se ni a tun n gbon owo re sinu awo tan-n-gan-ran
   

   Itumo : awon agba maa n pa owe yii bi wahala tabi ede aiyede kan ba sele ti won si n gbiyanju lati yanju re, ti won tun wa se akiyesi pe awon kan fe hu u sita ( awon kan ko fe ki o tan )

    

• Owe fun isiri :
  

1. Bi ori ba pe nile a dire
   

   Itumo : bi iya ba n je eniyan de bi pe o fe si oro so tabi so ireti nu, awon agba a maa lo owe yii lati tu u ninu pe ojo ola yoo dara.

2. Pipe ni yoo pe , akololo yoo pe baba
   

   Itumo : ko si ipenija ti eniyan le maa la koja, o le dabi eni pe ko sona abayo sugbon ni ikeyin ireti n be

 
 Iwulo owe ni ile Yoruba

• O n je ki a fi ododo oro gun eniyan lara ( ba eniyan wi ) lai binu
• Wo n lo o lati gbe oro to wuwo fun eniyan lati so kale ni ona ti ko fi ni binu.
• Owe n gbe ogo ede yo
• A n lo owe lati fi kilo iwa ibaje
• A n lo o lati fi gba eniyan ni iyanju
• Awon agba n lo owe lati fi yanju aawo abbl.

   IGBELEWON:
  

  • Fun owe ni oriki
  • Ko orisi owe pelu apeere
  • Ki ni Pataki owe ni awujo Yoruba.

  ISE ASETILEWA:
  Ko owe ikilo marun-un pelu itumo okookan

   EKA ISE : LITIRESO
  ORI ORO: KIKA IWE LITIRESO TI IJOBA YAN