OSE KERIN
    
ONKA YORUBA
OOKAN DE EGBAA
    
ONA MEJI PATAKI NI ONKA YORUBA PIN SIN
ONKAYE    (ON – KA – IYE)
ONKAPO    (ON – KA – IPO)
‘m’ ni a fi n da pupo ninu awon onkaye Yoruba mo nigba ti a n fi (i) mo onkapo

 Apeere
ONKAYE                    ONKAPO
Meni (mu eni)        =    1        Ikini (iko eni)        =    1st
Meji (mu eji)        =    2        Ikeji (iko eji)        =    2nd
Meta (mu eta)        =    3        Iketa (iko eta)        =    3rd
Merin (mu erin)    =    4        Ikerin (iko erin)    =    4th     
Marun-un (mu aarun    =    5        Ikarun-un (iko arun)    =    5th
Mefa (mu efa)        =    6        Ikefa (iko efa)        =    6th     
Meje (mu eje)        =    7        Ikeje (iko eje)        =    7th
Mejo (mu ejo)        =    8        Ikejo (iko ejo)        =    8th
Mesan-an (mu esan)    =    9        Ikesan (iko esan)    =    9th
Mewaa (mu ewa)    =    10        Ikewaa (iko ewa)    =    10th
Mokanla (mu okan-le-ewa)    11        Ikokanla (Iko-okan-le-ewa)    11th
Mejila (Mu-eji-le-ewa)    12        Ikejila (iko-eji-le-ewa)=    12th
Metala (mu-eta-le-ewa)    13        Iketala (iko-eta-le-ewa)    13th
Merinla (mu-erin-le-ewa)    14        Ikerinla (iko-erin-le-ewa)    14th
—- le mo itumo awon onka marun-un to tele merinla (14) a nilati wo iwaju ki a ri ogun (20) ki a tun woe yin ki a wo iye ti okookan awon onka wonyi (15-19) fi din si ogun bayii.
Meedogun (mu arun-din-ni-ogun)        15
Ikeedogun (iko-arun-din-ni-ogun)        15th
Merindinlogun (mu-erin-din-ni-ogun)        16
Ikerindinlogun (iko-erin-din-ni-ogun)        16th
Metadinlogun (mu-eta-din-ni-ogun)        17
Iketadinlogun (iko-eta-din-ni-ogun)        17th
Mejidinlogun (mu-eji-din-ni-ogun)        18
Ikejidinlogun (iko-eji-din-ni-ogun)        18th
Mokandinlogun (mu-okan-din-ni-ogun)        19
Ikokandinlogun (iko-okan-din-ni-ogun)        19th
Ogun (20) da duro funra re, ko si tumo si
eewa meji, o je akanda onka, oun naa ni a mo si okoo
mokanlelogun (mu-okan-le-ni-ogun)        21
Mejilelogun (mu-eji-le-ni-ogun)            22
Metalelogun (mu-eta-le-ni-ogun)        23
Merinlelogun (mu-erin-le-ni-ogun)        24
A o wo iwaju ri ogbon, ki atun woe yin wo iye ti okookan awon onka yii fi din.
Meedogbon (Mu-arun-din-ni-ogbon)        25
Merindinlogbon (mu-erin-din-ni-ogbon)    26
Metadinlogbon (mu-eta-din-ni-ogbon)    27
Mejidinlogbon (mu-eji-din-ni-ogbon)    28
Mokandinlogbon (mu-ookan-din-ni-ogbon)    29
Ogbon                        30
Bi a o se kaa niyi titi de ori
Ogoji (ogun eji    =    20 x 2     =        40
Ogota eta (ogun eta)    =    20 x 3    =    60
Ogorin    (ogun erin)    =    20 x 4    =    80
Ogorun-un (ogun arun)    20 x 5    =        100
Ogofa (ogun efa)    =    20 x 6    =    120
Ogoje (ogun eje)    =    20 x 7    =    140
Ogojo (ogun ejo)    =    20 x 8    =    160
Ogosan (ogun esan)    =    20 x 9    =    180
Ogowaa (ogun ewa)    =    20 x 10 =    200
Ogowaa yii tun ni akanda oruko kan pataki ninu ede Yoruba
Ilo aadin-(ewa din)
Aadotan (ewa-din-ni-ota)    =    (20 x 3) – 10    =    50
Aadorin (ewa-din-ni-orin)    =    (20 x 4) -10     =    70
Aadorun-un (ewa din ni orun)    (20 x 5) – 10    =    90
Aadofa (ewa-din-ni-ofa)    =    (20 x 6) – 10    =    110
Aadoje (ewa-din-ni-oje)    =    (20 x 7) – 10    =    130
Aadojo (ewa-din-ni-ojo)    =    (20 x 8) – 10    =    150
Aadosan (ewa-din-ni-osan)    =    (20 x 9) – 10    =    170
Aadowaa (ewa-din-ni-owa)    =    (20 x 10) – 10    =    190
Ogowaa (ogun mewaa)     =    (20 x 10)    =    200
Ti a ba lo isiro ilopo ogun, onka naa lo bayii
220     (200 + 20)        =    Okoolenigba
230    (200 + 30)        =    Ogbonlenigba
240    (200 + 40)        =    Ojilenigba
260    (200 + 60)        =    Otalenigba
280    (200 + 80)        =    Orinlenigba
300    (200 + 100)        =    Oodunrun
320    (300 + 20)        =    Okoolelodunrun
340    (300 + 40)        =    Ojileloodunrun
360    (300 + 60)        =    Otaleloodunrun
380    (300 + 80)        =    Orinleloodunrun
400    (300 + 100)        =    Irinwo
420    (400 + 20)        =    Okoolenirinwo
440    (400 + 40)        =    Ojilenirinwo
460    (400 + 60)        =    Otalenirinwo
500    (400 + 100)        =    Eedegbeta (200 x 30) – 100
600    (400 + 200)        =    Egbeta (200 x 3) = 600
700    (400 + 300)        =    Eedegberin (200 x 4) – 100
800     (200 x 4)        =    Egberin
900    (200 x 5) – 100        =    Eedegberun
1000    (200 x 5)        =    Egberun
1200    (200 x 6) (Igba mefa)    =    Egbefa
1400    (200 x 7) (Igba meje    =    Egbeje
1600     (200 x 8 (igba mejo    =    Egbejo
1800    (200 x 9) (igba mesan-an)    egbesan
2000    (200 x 10) Igba mewaa)    Egbawa (egbaa)

 IGBELEWON
Ko awon onka sile. 700, 710, 720, 730, 740, 750, 760, 770,780, 790, 800

 IWE AKATILEWA
Mustapha Oyebamji (2006) EKO EDE ATI ASA YORUBA TITUN (S.S.S) University Press Oju iwe 12-15
.
ASA
    
ERE OMODE
Ere omode je ere ti o wopo laarin awon omo keeekeeke, apeere omode ni; eye kiko, sise oko ati iyawo, fifi yerupe se ounje, eye meloo tolongo waye, ekun meran talo wa ninu ogba naa, Booko-Booko,

 ERE GIRIPA/AGBA
Eyi je ere ti o wopo laarin awon agbalagba. Apeere ere naa ni ayo tita, gidigbo, okoto Tita, ere arin abbl.

 OFIN TI O DE ERE IDARAYA
Won ki i ta ao si owo eyin
Omo oju ayo kookan ki i ju merin lo.

 ANFAANI ATI EWU ERE IDARAYA

  1. O maa n fa irepo laarin awon omode.
  2. O maa n se afihan ebun omode
  3. O maa n je ki omode ni iwa akin ati akinkanju.

     

Awon omode maa n ni ipalara.
O le fa ikunsinu.

 
 IGBELEWON
Salaye ere omode ati ere agba.

 IWE AKATILEWA
Adewoyin S.Y (2006) Imo, Ede, Asa Ati Litireso fun ile Sekondiri Agba Corpromutt Publihers Nig Ltd Oju iwe 256-299.

 LITIRESO APILEKO

 KIKA IWE APILEKO ORI KETA ATI EKERIN

 
 Iya Atata: Fadiya, O. (WAEC).

 
 IGBELEWON
Sise atupale ori keta ati ekerin.

 APAPO IGBELEWON

  1. Salaye ere omode ati ere agba.
  2. Ko awon onka sile. 700, 710, 720, 730, 740, 750, 760, 770,780, 790, 800

     

ISE AMURELE.

  1. 500 je . [a] egbeta [b] eedegbeta [d] ogorin
  2. 1,000 je [a] egberun [b] eedegberun [d] ogoje.
  3. Egberin ni (a) 800 (b) 8,000 (d) 700.

4.     Atenumo oro ju ni (a) awitunwi (b) akanlo ede (d) owe.
5.    Ajayi dudu bi koro isin. Ipede yii je (a) akanlo ede (b) afiwe (d) asorege.

 APA KEJI
1. Kin ni owo yiya?
b. Daruko idi ti a fi n ya owo?
2.Salaye abuda oro aropo afarajoruko merin pelu apeere.
b. Lo oro apejuwe ni gbolohun marun-un.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *