Week 3 – SS1 Third Term Yoruba Notes

OSE KETA
            ORO ISE.
            -Oriki
            Iwulo oro ise
            Ona ti a le gba lati da oro ise mo.
            Isori oro ise.
“`AKOONU : –
Oro-ise ni oro ti o ba le duro bii koko fonran ninu gbolohunoro-ise ni oro ti o n toka si ohun ti oluwa se ninu gbolohun laisi oro ise ninu gbolohun ko le ni itunmo nitori ohun ni o je opomulero fun gbolohun.Ap.
    Baba ra bata.
    Olu fo aso.
Bi a ba yo oro-ise kuro ninu awon gbolohun wonyii ko le ni itunmo.

  ONA TI A FI LE DA ORO-ISE MO.

1. Oro-ise ni o maa n jeyo leyin oluwa

.ap
‘mo je eba.’
won gba owo’.

1. oro ti o ba le tele erun oro-ise ‘n’ gbodo je oro-ise.ap

Ade n ko iwe.’
mama n se obe.’

1. oro ti o ba jeyo leyin yoo,maa,fi ati ti gbodo je oro-ise.

ap ‘Akekoo yoo se idanwo.’
oluko maa wa.’
Baba ti de’.

1. oro ti o ba tele atoka iyisodi ‘ko/o gbodo je oro-ise.

Ap
Bayo ko ra aso.
Oluko ko je eba’.
ISORI ORO ISE.
    Orisiirisii isori ni awon onimo girama pin oro ise si ninu ede Yoruba.

1. Oro –ise Agbabo : – ni oro-ise ti a maa n lo abo pelu re ninu ede Yoruba.

Ap
Tolu sun.
Tope kuru.
Ojo ro’.

1. Oro ise asebeere : – meji naa ni o wa ninu ede Yoruba, awon naa ni da ati nko.

fun apeere
mama da.
Bisi nko’.

1. Oro ise asokunfa : – Eyi ni oro –ise ti o maa n se okunfa isele, awon oro-ise asokunfa ni; so, mu, se, ko, fi, da.

Apeere
Bola da erin pa mi.
Bade fi iya je Sola.
O se iku pa aja re.

1. Oro-ise Elela: – Eyi ni oro-ise ti a le fi oro-oruko ti o duro fun abo bo laarin ninu gbolohun.

Apeere
bawi,reje,pada,danu.
mama ba omo wi.
Bola re mi je.
Baba da isu nu.

1. Oro ise akanmoruko : – Eyi ni a seda lati ara apapo oro-ise ati oro-oruko.

Apeere
Tope muti yo. [mu oti].
mama gunyan je [gun iyan].
Abiola lawo pupo [la owo].

1. Oro-ise Asapejuwe : – ni oro-ise ti a maa n lo lati so irisi nnkan.

Apeere
Bisi pupa foo.
Eyin Tolu funfun.
Tope ga’.

1. Oro ise Asoluwadabo : – ni oro-ise ti oluwa ati abo le gbapo ara won.Eyi ni pe a le si oluwa ati abo ni ipo pada laisi iyato ninu gbolohun naa.

Apeere-
Aja n se were.
were n se aja.
mo ti oju.
Oju ti mi.
mo jaya.
Aya mi ja’.

1. Oro-ise Alapepada: – ni oro ise ti a maa n se apetunpe fun ninu gbolohun.

apeere
Iwo ni o ku mi ku.
E rowa ro ire.
Aye ko fe ni fe oro.
Ma da mi da wahala.

1. Oro-ise Asinpo : – ni oro-ise ti o maa n je meji tabi meta ninu gbolohun pelu oluwa kan.iye oro ise ti o wa ninu gbolohun yii ni iye gbolohun ti a le ri fayo.fun apeere.

Ola sun isu ta.
Ola sun isu.
Ola ta isu.
Tope ji eran je..
Tope je eran.
Tope ji eran.
Bolu sare lo gbe aga wa.

• Bolu sare
• Bolu lo
• Bolu gbe aga
• Bolu wa.

   

IGBELEWON

1. Ko abuda oro ise mefa.
2. Ko apeere oro-ise mefa pelu apeere mejimeji.

 
 IWE AKATILEWA
Adewoyin S.Y (2006) Imo, Ede, Asa Ati Litireso fun ile Sekondiri Agba Corpromutt Publihers Nig Ltd Oju iwe 115-162
.
ERE IDARAYA
Ere Osupa
Ere Osupa ni eere ti awon omode maa n se ti ile bas u ni akoko osupa. Awon ere bee ni Bojuboju, Ekunmearan, Eye eta Tolongo waye, Bookobooko, Isansalubo, Buuru, Para-Onidemode, Gbadiigbadii, Adendele, Porogun ila Ki ni Hewu, Alo apamo ati Alo apagbe.

 Ere Ojoojumo

 Ere Ita Gbangba
Iwonyi ni awon ere ti tomode-tagba n se ni owo osan si irole ni ita. Apeere iru ere bee ni Okoto, Arin Tita, Ijakadi abbl.

 Ere Abele
Ere Abele ni awon ere ti a le se a bile. Apeere ere bee ni Alo Pipa, ayo Tita, abbl.
Ayo tita je ere abele ti o wopo laarin awon agbalagba. Awon omode naa maa n se. Eniyan meji ni o maa n ta ayo. Ope ati ota. Ope ni ko mo ayo ta nigba ti ota mo ayo ta daadaa.
Oju mejila ni opon ayo maa n ni. Mefa wa fun ope nigba ti mefa wa fun ota.

 IGBELEWON

1. Salaye okan lara ere ita gbanagba.
2. Salaye okan lara ere abele.
3. Ko meta ninu ewu ti o wa ninu ere idaraya.

    

IWE AKATILEWA
Adewoyin S.Y (2006) Imo, Ede, Asa Ati Litireso fun ile Sekondiri Agba Corpromutt Publihers Nig Ltd Oju iwe 256-299.

 LITIRESO APILEKO

 KIKA IWE APILEKO ORI KETA ATI EKERIN
Iya Atata: Fadiya, O. (WAEC).
IGBELEWON
Sise atupale ori keta ati ekerin.

 APAPO IGBELEWON

1. Ko abuda oro ise mefa.
2. Ko apeere oro-ise mefa pelu apeere mejimeji.
3. Sise atupale ori keta ati ekerin.
4. Salaye koko ewi keta ati ekerin.

 
 
 ISE ASETILEWA

1. Ewo ni oro-ise ninu gbolohun yii ‘Ade gun keke'(A) Ade (B) gun (C) keke (D) gun keke.
2. Ewo ni ki i se abuda oro-ise? (A) o je opomulero gbolohun (B) o maa n tle oluwa (C) o maa n tele erun oro-ise (D) o maa n ni agbara.
3. Oro-Ise akanmoruko ni (A) sare (B) lo (C) ko (D) jeun.
4. …. je ere abele (A) ayo tita (B) ekun meran (C) ijakadi (D) lakanlaka.
5. Eniyan meloo ni o n ta ayo ni eekan soso? (A) okan (B) meji (C) meta (D) merin.

APA KEJI

1. Fun ere idaraya ni oriki pelu apeere
2. Se akosile abuda oro-ise marun-un pelu apeere.