Week 3 – SS1 Second Term Yoruba Notes

 
OSE KETA
ORI-ORO-;AWON ISORI GBOLOHUN EDE YORUBA GEGE BI ISE WON.

     Ori-oro Isori gbolohun gege bi ihun won
Ori – oro Isorí gbólóhùn gégé bíi ìse wọn

Oríkì

Ìsorí gbólóhùn pèlú àpẹẹrẹ
àkóónú
Gbólóhùn ni ìpèdè tí ó kún, tí o sí ní ìse tí ó ń jé.
Gbólóhùn jé ìsọ tí ó ní ìtumo kíkún.
A fún àwon gbólóhùn Yorùbá ní orúkọ gégé bí íse tí won ń se

Àpẹẹrẹ

Bólú je èbè
Bàbá kọ ebè
Èyà gbólóhùn
Orisiirisii ni awon eya gbolohun ti o wa ninu ede Yoruba.
Gbólóhùn Ibeere
    Gbólóhùn Ase
    Gbólóhùn Alaye    
Gbólóhùn Akiyesi alatenumo
Gbólóhùn Kani
Gbólóhùn lyisodi
Gbólóhùn -ase ni a maa n lo lati pase
Apeere
Wa
Jade
Dake
Lo pon omi wa
Gbólóhùn lbeere-: ni a maa n lo lati se lbeere tabi wadii nnkan ni orisiirisii ona nipa lilo wunren lbeere bii kin ni elo, nibo, tani, meloo, nigba wo.
Kin ni oruko re?
Nibo ni o n lo?
Elo ni o ra iwe yii?
Tola da ?
Se olu ti wa?
Gbólóhùn kani-: ni a fi maa n so wulewule bi nnkan se ri ati idi ti o fi ri bee.

Apeere

Bi mo ba lowo, maa kole
Kaka ki n jale, maa seru
Bi bolu ba ro be yoo jeko
Gbólóhùn akiyesi alatenumo-: ni a fi n pe akiyesi si apa kan koko inu odidi gbólóhùn. ‘Ni’ atoka gbolohun yii . A le se atenumo fun oluwa ,abo tabi oro-ise .

Apeere

Mo ra iwe
Iwe ni mo ra (abo)
Rira ni mo iwe (oro-ise)
Emi ni mo ra iwe (oluwa)
Gbolohun iyisodi-: ni a fi n ko isele

Apeere

Bolu ko jeun
Baba ko yo
Se o maa lo?
N ko lo.
Bolu ti de?
Ko tii de
,
Igbelewon:
Kin ni gbolohun?
Salaye eya gbolohun marun-un pelu apeere kookan.
I

  ASA
ORI-ORO -;ILA KIKO
    Ila kiko je okan lara ise abinibi ti a ni aye atijo,o je ise iran tabi ise idile,ise yii ni o je mo ila kiko.Tokunrin tobinrin, tomode tagba ni o maa n kola laye ayijo.
Awon oloola ni o maa n ko ila laye atijo, o si je ise okunrin.Ohun ti won fi n ko ila ni abe sekele,osun,ose dudu,omi ogbin ewe feru.Aaro kutukutu ni won maa n ko ila
AKOON
Pataki ati iwulo ila
Ila kiko je okan lara awon ona ti a n gba sara loge laye atijo,awon Yoruba maa n
ko ila ni orisiirisii ona,bi a ti ri awon to n kola si ereke,iwaju ori ati agbon naa
ni a ri awon ti n ko ila si ara ,lati igbaya titi de isale ikun ati lati eyin de ibadi.
Pataki ila kiko
Idi Pataki ti a fi n ko ila oju ni ile Yoruba pin si ona m

1. Ona akoko ni pe ila kiko maa n je ki a da ara wa mo ni aye atijo.
2. O maa n bukun ewa wa ni aye atijo.

   Ila oju yii pin si orisiirisii bee ni won yato lati agbegbe kan si ikeji,awon ila ti a ni naa ni-;
   Pele
   Baamu
   Abaja
   Keke
   Ture
   Gombo
   Ila ondo
   Pele-; ni ila meta ooro ti a fa si ereke,o wopo laarin awon Ijebu.
   Gombo-; eyi ni ila gigun ti a fa lati ori,ti o si te woroko, o wopo laarin awon Oyo,Ogbomoso,Iwo,Ede ati Osogbo.
   Ila ondo-; eyi ni ila kookan ti a fa si ereke, eyi wopo laarin awon Ondo.
       Awon oloola lo maa n ko ila laye atijo,ohun-elo ti won maa n lo ni abe,omi igbin abbl.
   Igbelewon

3. kin ni oge sise?
4. Daruko orisii ona ti a n gba sara loge laye atijo.
5. Daruko orisii ila ti a ni ati idi meji ti a fi n ko ila laye atijo.

   Iwe A katilewa.
       Eko Ede Yoruba Titun,Oyebamiji Mustapha et al.203-215.
   ISE ASETILEWA
   1 Koko ise oloola ni——–
   (a) ara finfin (b) eyin pipa (d) ila
   2. ——– ni ila meta ti a ko ni ooro
   (a) keke (b) ila meta (d) pele
   3. Igba wo ni won maa n ko ila ni aye atijo?
   (a) aaro (b) osan (d) ale
   4. —— ni atoka fun gbolohun akiyesi alatenumo
   (a) ti (b) ni (d) si
   5.Ade tobi sugbon ko ni agbara je gbolohun
   (a) akiyesi (b)alakanpo (d) ase.
        APA KEJI
   1. Salaye awon isori gbolohun yii pelu apeere mejimeji fun ikookan.
   Gbolohun akiyesi alatenumo
   Gbolohun iyisodi
   Gbolohun kani.
   2 Daruko orisii ila merin ti o mo.
   b.Daruko ohun elo meta ti a n lo fun ila kiko.