{"id":1476,"date":"2023-09-29T08:16:49","date_gmt":"2023-09-29T08:16:49","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/ecole9ja\/?p=1476"},"modified":"2023-09-29T08:17:32","modified_gmt":"2023-09-29T08:17:32","slug":"all-weeks-jss-3-first-term-yoruba-lesson-notes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/posts\/all-weeks-jss-3-first-term-yoruba-lesson-notes\/","title":{"rendered":"All Weeks &#8211; Jss 3 First Term Yoruba Lesson Notes"},"content":{"rendered":"<p><strong>ALPHA TERM ILAANA ISE NI SAA KINNI FUN JSS3<br \/>\n<\/strong><strong>YORUBA LANGUAGE<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<div>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td><strong>OSE<\/strong><\/td>\n<td><strong>AKORI EKO<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1<\/td>\n<td>EDE \u2013 Atunyewo fonoloji Ede Yoruba iparoje ati isunki<br \/>\nASA \u2013 Isinku ni ile Yoruba<br \/>\nLITIRESO \u2013 Awon Ewi Alohun ti o je mo esin abalaye iyere: ifa, Sango pipe<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>2<\/td>\n<td>EDE \u2013 Aroko Alalaye<br \/>\nASA \u2013 Ogun pinpin<br \/>\nLITIRESO \u2013 Awon ewi alohun ti o je mo esin abalaye \u2013 yala, iwi egungun, oya pipe<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>3<\/td>\n<td>EDE \u2013 Atunyewo awon apola ninu gbolohun ede Yoruba. Apola oruko ati Apola ise<br \/>\nASA \u2013 Asa ati suyo ninu awon ewi atohun ti o fem o esin abalaye ijale, iwi egungun, Oya pipe, Sango pipe.<br \/>\nLITIRESO \u2013 Kika iwe litireso apileke ti Yoruba<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>4<\/td>\n<td>EDE \u2013 Atunyewo awon eye gbolohun ti o wa ninu ede Yoruba<br \/>\nASA \u2013 Atunyewo awon ere idaraye ile Yoruba<br \/>\nLITIRESO \u2013 Kika iwe litireso ti ijoba yan<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>5<\/td>\n<td>EDE \u2013 Gbolohun ibeere \u2013 awon iwure ti a fi n se ibeere da, nko, nje, taki<br \/>\nASA \u2013 Atunyewo asa iran a enilowo, owe, aaro, obese, esuse, ajo<br \/>\nLITIRESO \u2013 Kika iwe litireso ti ijoba yan<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>6<\/td>\n<td>EDE \u2013 Atunyewo ami ohun ati silebu<br \/>\nASA \u2013 Atunyewo asa iran ra eni lowo owe, aaro, obese, esusu, ajo<br \/>\nLITIRESO \u2013 Kika iwe litireso ti ijoba yan<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>7<\/td>\n<td>EDE \u2013 Atunyewo lori ibasepo laarin awe gbolohun ede Yoruba<br \/>\nASA \u2013 Awon orisa ile Yoruba obalale<br \/>\nLITIRESO \u2013 Kika iwe litireso ti ijoba yan<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>8<\/td>\n<td>EDE \u2013 Atunyewo orisirisii eya awe gbolohun<br \/>\nASA \u2013 Awon oris ile Yoruba &#8211; Ogun<br \/>\nLITIRESO \u2013 Kika iwe litireso ti ijoba yan<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>9.<\/td>\n<td>Akaye: Kika Akaye lori itan aroso<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>10<\/td>\n<td>Apeko: Awon gbolohun keekee Yoruba<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>11 &amp; 12<\/td>\n<td>Atunyewo ise saa yii<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>13<\/td>\n<td>Idanwo ase kagba fun saa yii<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p>\u00a0<br \/>\n\u00a0<strong>OSE KINNI<br \/>\n<\/strong><strong>AKORI EKO: FONOLOJI EDE YORUBA<br \/>\n<\/strong>Fonoloji ni imo eto amulo iro lapapo. Eko ti o je mo bi a se n to iro papo ninu oro ede Yoruba ti oro ede Yoruba si fi yori si gbolohun ede Yoruba ni a n pen i fonoloji.<br \/>\nIro Faweli: Eyi ni awon iro ti a maa n gbe jade nigba ti ko si idiwo fun eemi ti o n ti inu edo foro oo. Orisii iro faweli meji ni o wa ninu ede Yoruba, awon ni:<br \/>\nIro faweli airanmupe: a, e, \u0229, i, o, \u01eb, u<br \/>\nIro faweli aranmupe: an, en, in, on, un<br \/>\nIro Konsonanti ede Yoruba: b, d, f, g, gb, h, j, k, l, m, n, p, r, s, \u015f, t, w, y<br \/>\nIro Ohun: orisii meta ni iro ohun ede Yoruba, awon ni: <\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Iro ohun oke \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\/\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(mi)\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Iro ohun aarin\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0&#8212;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(re)\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Iro ohun isale  \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\\\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(do)\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>Apeere amulo iro ede Yoruba pelu ami ohun lori:<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Igbaale\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Agbalagba\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Omoboriola\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00a0Ise Asetilewa<\/p>\n<p>\u00a0<strong>ASA ISINKU NI ILE YORUBA<br \/>\n<\/strong>Isinku ni eye ikeyin ti a se fun oku. Ni ile Yoruba, ayeye isinku agba je ohun Pataki ti o fese mule ni awujo awon Yoruba paapaa ti o ba je agbalagba ti o fi owo rori ku.<br \/>\nInawo ati ipalemo oku maa n po fun awon molebi ati ana oku. Gbogbo molebi oku ti o wan i irinajo ati ti itosi ni won gbodo peju pese si ibi isinku naa.<br \/>\nIgbese Isinku ni ilu Yoruba<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Itufo ikede\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Ile oku gbigbe\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Wiwe oku\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Oku tite\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Oku sinsin\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Igbalejo\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>Iranse olodumare ni iku je. Oun ni Adebola maa n ran lati mu eniyan ti akoko to da ba to lo si orun. Awon Yoruba gbagbo wipe gbese ni iku, ko si eda ti ko ni san-an. Won ni &#8220;Aye&#8221; ni oja orun ni ile. Irinajo ni awon Yoruba ka iku si. Idi niyi ti won fi maa n sin awon nkan jije, mimu aso ati bata mo oku agba ki o le ri nkan lo ni irinajo aye. Awon oba ni ile Yoruba tile maa n ni abobak ti yoo maa ran-an lowo ni ona orun.<br \/>\nIse Asetilewa<br \/>\n1. Eni ti ara san pa<br \/>\n2. Eni ti o pokunsi<br \/>\n3. Oku abuke<br \/>\n4. Oku aboyun<br \/>\n5. Oku onigbese<\/p>\n<p>\u00a0<strong>OSE KETA<br \/>\n<\/strong><strong>AKORI EKO: APOLA INU EDE YORUBA<br \/>\n<\/strong>Apola je okan ninu awon abala ihun gbolohun ede Yoruba. Gbolohun le je eyo oro kan tabi akojopo oro ti oni itumo. Ihun gbolohun ede Yoruba dabi igba ti a bah un eni, a ni lati to awon oro wonyii jo lona ti yoo fi le e mu itumo ti o gbamuse lowo. A tun le fi we awon ohun elo ikole ti o toju lorisirisii lona ti yoo fi gbe ile ti o dara, ti o si lewa jade.<br \/>\nLara awon isori oro ti a to jo lati hun gbolohun ede Yoruba ni:<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Oro Oruko\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Oro Aropo Oruko\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Oro Apejuwe\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Oro Ise\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>1. APOLA ORO ORUKO (NOUN PHRASE): Eyi le je oro kan tani akojopo oro ti a maa n lo gege bi oluwa ati abo ninu gbolohun yala pelu eyan tabi laisi eyan. Ihun apola oruko le je:<br \/>\na. Oro \u2013 Oruko kan soso pere: Ojo r\u01eb<br \/>\nb. Oro \u2013 Aropo oruko: Mo sun<br \/>\nd. Oro aropo afarajoruko: Eyin ni mo ri<br \/>\ne. Apapo oro oruko pelu eyan:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Okunrin yen ni o mu<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ewure merin ni won pa bo ifa<br \/>\nBola aburo Kemi ti wolu de<br \/>\nOunje die ni ki o se<\/p>\n<p>\u00a0\u0229. Apapo oro \u2013 oruko ati awe gbolohun: Oro ti Kemi so dun won.<br \/>\n2. APOLA ISE (VERB PHRASE): Apola maa n je eyo oro tabi akopo awon eyo oro ti o le se ise oluwa ninu awe gbolohun ati odidi gbolohun. O le je oro-ise ponbele, oro ise agbabo, asaaju oro ise ati enyan. Oun ni o n sise opomulero ninu gbolohun ede Yoruba. Bi Apeere:<br \/>\nJokoo, sare, jade, dide, ati bee bee lo. Apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Bisi ra iyan<br \/>\n\t\t\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Komolafe je efo<br \/>\n\t\t\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ayo sese de Ijanikin<br \/>\n\t\t\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Gbadebo gbin ododo<br \/>\n3. APOLA APONLE: Apola aponle ni awon oro ti o n se ise epon tabi eyan fun oro-ise ninu gblohun ede Yoruba. Apola aponle maa n fi itumo ti o kun fun oro-ise inu apola ise ni. Apola aponle ti maa n jeyo. Fun apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0O n tan yerieyeri<br \/>\n\t\t\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0O n rin kemokemo<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Aso funfun balau<br \/>\n\t\t\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0O tutu niginnigin<\/p>\n<p>\u00a0Ise Asetilewa<br \/>\nTooka si awon apola ti a fa ila si nidii ninu awon gbolohun isale yii:<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Ade jeun o si yo\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>O mu oti lile\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Sare lo jeun\n\t\t\t\t<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Dide wa\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Ayinde rin jelenke\n\t\t\t\t<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Mo ra eran ogunfe\n\t\t\t\t<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Bisade rin pelepele\n\t\t\t\t<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Emi ni won pe\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00a0<strong>OSE KERIN<br \/>\n<\/strong><strong>AKORI EKO: EWI AKOMOLEDE<br \/>\n<\/strong>JE OLOGBON OMO<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0A ko mi nifee<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Mo mo fee su<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0A ko mi lror<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Mo moro atata I pe<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Awon agba lo ko mi ni samusamu<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ti mot i menu ije<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ife mi yato si teni ti n yinmu<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Oro mi yapa si tala taan toto<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ipede mi mogbon dani<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ife temi si ye eye to leti gidi<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Beeyan ba n soro ti o ni koko ninu<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Be e ba n pede ti o yeeyan<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Bi eni to n lu afefe lasan ni<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ife mi kii se faditi eye rara<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Oro mi kii se fomugo eeyan<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ologbon lo si le ye gidi<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Omoran lo si le modi oro<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Boo ba fe mfe mi ore<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Boo ba fe gbadun oro atata<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Je ologbon omo to dori eja mu<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ma se jomugo atode to tiya pokii<br \/>\nItunmo awon oro to ta koko ninu ewi<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Samusamu: didun tie nu maa n dun bi a ba nje nkan lenu\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Tala taa tontoto: tumo si omode ti o mo roo so se maa n pede\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Pokii: omo ti o ya alaigboran paraku (eni ti o ti baje ninu iwa buburu)\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00a0<strong>OSE KARUN<br \/>\n<\/strong><strong>AKORI EKO: ATUNYEWO AWON EYA GBOLOHUN<br \/>\n<\/strong>Gbolohun ni oro tabi akojopo oro ti o ni itumo. Gbolohun le je ipede ti o ni itumo tabi ni ise ti o n se nibikibi ti o ba ti jeyo. Bakan naa a le pe gbolohun ni oro ti a le pin si spola oro-oruko ati apola ise.<br \/>\nISORI GBOLOHUN EDE YORUBA<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Gbolohun eleyo oro-ise tabi gbolohun abode\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun alakanpo\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun ibeere\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun olopo oro-ise\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun alaye\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun ase\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun iyisodi\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun iba tabi kani\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun akiyesi alatenumo\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Gbolohun asodoruko\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>1. Gbolohun eleyo oro-ise tabi gbolohun abode: eyi ni ipede tabi afo ti o ni oro-ise kan ninu. Irufe gbolohun yii ni a tun mo si gbolohun kukuru. Bi apeere:<br \/>\ni. Bisi sun\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<br \/>\nii. Dayo gun igi<br \/>\niii. Fadekemi we gele<br \/>\n2. Gbolohun alakanpo: eui ni ipede tabi gbolohun ti a lo oro asopo lati so gbolohun meji tabi ju bee lo po di eyo gbolohun kan soso. Bi apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ile re tobi, iyara re kere = ile re tobi sugbon iyara re kere<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Temidayo lo si ibi ayeye naa<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Adeyemi lo si ibi ayeye naa<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0= Temidayo ati Adeyemi lo si ibi ayeye naa<br \/>\n3. Gbolohun ibeere: eyi ni awon gbolohun ti a fi n se ibeere. Awon wunren gbolohun ibeere ni, da, nko, tani, ati bee bee lo. Bi apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Adegoke da?<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Badejo nko?<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ta ni o wa nibe?<br \/>\n4. Gbolohun olopo oro-ise: gbolohun yii naa ni a mo si gbolohun onibo. Gbolohun yii maa n ju eyo oro-ise kan lo, oro-ise inu gbolohun yii le je meji tabi meta. Bi apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Mo jeun mo si yo<br \/>\n\t\t\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Won n rin won n yan won si se oge<br \/>\n\t\tIse asetilewa: Ko apeere meji lori orisii gbolhun ti o mo<br \/>\nITESIWAJU ISE LORI ISORI GBOLOHUN<br \/>\n5. Gbolohun alaye: eyi ni gbolhun ti a n lo lati so bi n kan se ri. Bi apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Won ti jewo bi oro ti se ri gan-an<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Iwe meweaa ni Bolude ka<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ojo naa fere wu oku ole<br \/>\n6. Gbolohun iba tabi kani: eyi ni gbolohun ti a fi n so bi nkan se ri ati idi ti o fi ri bee. Atoka re ni &#8216;bi&#8217;, &#8216;kaka&#8217;, ati &#8216;dipo&#8217;. Bi apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Bi mo ma lowo maa dara<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Kaka ki n jale, maa di eru<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Dipo ki n ra eran, maar a eba<br \/>\n7. Gbolohun iyisodi: awon oro atoka gbolohun yii ni &#8216;ko&#8217;, &#8216;kii&#8217;, &#8216;ko&#8217;, &#8216;ma&#8217;. Bi apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Bisi ko wan i ana<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Femi o ri osere naa<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Akande kii wa si ipade dede<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Jegede kii je ewa<br \/>\n8. Gbolohun akiyesi alatenumo: A maa n fi pe akiyesi si apa ibikan pato tabi koko kan ninu odidi gbolohun nipa lilo &#8216;ni&#8217; ninu gbolohun abode ti a fe se atenumo. Bi apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Mo ra ile tuntun ni Abuja<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Rira ni mo ra ile<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Abuja ni mot i ra ile tuntun<br \/>\n9. Gbolohun Ase: Eyi maa n waye nipo ipede ti o je kan-an nipa fun eniti a ba soro. A maa n lo o gege bi igba ti a fi n mu u je dandan fun eni naa. Bi apeere:<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Dake je!<br \/>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Dide duro ati bee bee lo<br \/>\nIse asetilewa<br \/>\nKo apeere kan-kan lori orisii gbolohun ti o se le ni ki o si ko meji lori gbolohun asodoruko.<\/p>\n<p>\u00a0<strong>OSE KEFA<br \/>\n<\/strong><strong>AKORI EKO: ERE IDARAYA<br \/>\n<\/strong>Ere idaraya ni awon ere t tewe \u2013 tagba maa n se lati mu ki ara won jipepe. Bi awon Yoruba se feran ise \u2013 sise to bee naa ni won ni akoko fun ere idaraya. Akoko ti ise ba dile tabi awon eniyan ba dari bo lati ibi ise oojo won ni won maa n fi aboo si ibi ere idaraya. Ere idaraya wa fun omode ati agbalagba.<br \/>\nA le pin ere idaraya ti o wopo laarin awon Yoruba si meji. Awon ni:<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Ere osupa ati\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Ere ojoojumo\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>1. ERE OSUPA: ni awon omode maa n se ti ile bat i n sun i akoko osupa nitori aisi ina monamona ni oye ojoun (atijo)<br \/>\nAwon ere bee ni:<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Bojuboju\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Ekun meran\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Eye meloo tolongo waye\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Booko \u2013 booko\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Isa \u2013 n \u2013 saa \u2013 lu \u2013 bo\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Kini newu\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Alo apamo ati alo apagbe\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>2. ERE OJOOJUMO: eyi ni ere ti tomode \u2013 tagba maa n se ni owo osan si irole. Iwonyi le je ere abe ile bii: (i) ayo tita\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(ii) moni \u2013 ni \u2013 moni \u2013 ni<br \/>\n3. ERE ITAGBANGBA: eyi le je:<br \/>\n(i) eke tabi ijakadi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(ii) okoto tita\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(iii) Ere arin<br \/>\nANFAANI ERE IDARAYA<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>O n mu nii ronu jinle\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>O n je ki a mo nipa oro ati itan atijo (atayebaye)\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Erin ati awada maa n waye\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>O maa n ko ni bi a ti ri fi oju sun ohun okere (ninu ere arin)\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>O n mu ki omode ni agbara ki o si ni aya lati le koju sioro (ija fun idaraya kii je ki omode saisan)\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>O n mu ajosepo to danmoran wa laarin awon omode\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>O n mu ki omode gbagbe wahala ise oojo.\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>ALEEBU ERE IDARAYA<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>O maa n gba akoko eniyan\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Oro iwosi maa n waye ninu ere idaraya (ayo tita)\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Erupe le gbon si oju omode rabi ki emomiran kan ni orun ese nibi ti won ti n sare kiri\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Eniyan le ti ibi ijakadi di alaabo ara titi ojo aye onitohun.\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>ASA IRANRA \u2013 ENI LOWO (COMMUNAL ASSISTANCE)<br \/>\nAsa iranra \u2013 eni lowo je ona ti awon Yoruba fi maa n ran ara won lowo ni aye atijo. Asa yii maa n saba jeyo ninu ise oko riro, ile kiko, owo yiya tabi n kan miiran.<br \/>\nAsa iranra \u2013 eni lowo maa n mu ki ise ti o po ti o le gba eniyan ni akoko pupo di sise ni kiakia nipa pipapo se e. ilana jijumo se ise papo maa n mu ki okun ife nipon, o si maa n je ki wahala dinku laarin awon eniyan ti won wan i ayka kan naa.<br \/>\nOrisii ona iranra \u2013 eni lowo<\/p>\n<ol>\n<li>\n<div>Owe\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Aaro\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Ajo\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Esusu\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Owo ele kiko (so ogundogoji)\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>San \u2013 an \u2013 die \u2013 die\n<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Fifi omo\/nnkan ini duro\n<\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>1. Aaro: awon odokunrin ti won je ore ti oko won si wan i itosi ara won ni won maa n be ara won ni aaro fun ise oko ti o bap o. olukuluku ni yoo si jumo se e ni ojo kan titi ti won yoo fi se kari ara won. Ounje tabi ohun mimu kii se dandan, sugbon ise naa gbodo yipo kari.<br \/>\n2. Owe: A maa n be owe ni, opo eniyan bi ebi, ore tabi ojulumo ni a le be lowe lati ba ni sise. Won yoo da ojo owe kii sise dandan lati san owe pada, sugbon eni ti o be lowe gbodo pese ohun jije ati mimu.<br \/>\n3. Esusu: eyi ni ona ti a maa n gba fi owo pamo lati fise n kan gidi ni ojo iwaju. Ko si ere ninu esusu, sugbon enikan n yoo je olori ti yoo dari won ti gbogbo akopa yoo si fenuko lori akoko ti won fe maa ko boya osose ni tabi osoosu.<br \/>\n4. Ajo: Awon eniyan le maa dawo jo si owo enikan titi di ipari osu tabi akoko ti won ba fi adehun si. Eni ti o n gba ni yo maa se eto pinpin re, yoo si yo die lori owo eni kookan ni ibere owo ti won n da.<br \/>\n5. Owo ele kiiko tabi sogundogoji: awon eniyan ti o ba koju isoro to le tabi ti o ba wo wahala, ni won maa n ko owo ele lati fi bo asiri ara won. Nigba miiran ele le je ilopo meji owo ti won ya.<br \/>\n6. San \u2013 an \u2013 die \u2013 die: eniyan le ra oja awin pelu adehun lati maa san \u2013 an owo re pada die \u2013 die titi yoo fi san gbogbo oeo naa pada.<br \/>\n7. Fifi omo tabi ohun ini duro: ti eniyan ba nilo owo, won maa n fi omo tabi nkan ini ti o niye lori duro lati ya owo. Igba ti eni naa ba san iru owo bee tan, ni yoo to gba n kan ti o fi duro pada.<br \/>\n<strong>OSE KEJE<br \/>\n<\/strong><strong>AKORI EKO: ATUNYEWO AMI OHUN ATI SILEBU EDE YORUBA<br \/>\n<\/strong>Silebu ni ege oro ti o kere julo ti a le da fi ohun pe ni enu ni ori isemii kan soso. Ege agbaohun (a-gba-ohun) ni silebu je, eyi ni pe iye ibi ti ohun bat i jeyo ninu oro kan ni yoo fi iye silebu ti oro naa ni han.<br \/>\nIro meta ni o se pataki ninu ede Yoruba awon ni: iro faweli, iro konsonanti ati iro ohun.<br \/>\nEYA IHUN SILEBU: meta ni eya ihun silebu ede Yoruba. A le fihan nipa lilo ipele koofo: [f], [kf], [N] bi odiwon.<br \/>\nIpeele kefo<br \/>\nF \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0faweli\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0[\u01eb, e, in, an, a, u, o, en]<br \/>\nKF\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0konsonanti\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0[wa, lo, sun, abbl]<br \/>\nN \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0konsonanti aranmupe ase silebu [N]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0&#8211;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0[n,m].<\/p>\n<p>\u00a0<br \/>\n\u00a0<br \/>\n\t\t\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ALPHA TERM ILAANA ISE NI SAA KINNI FUN JSS3 YORUBA LANGUAGE OSE AKORI EKO 1&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,136],"tags":[],"class_list":["post-1476","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-posts","category-first-term-jss-3-yoruba"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1476"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1477,"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1476\/revisions\/1477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ecolebooks.com\/nigeria\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}